Omdlenie jest krótkotrwałą, samoistnie ustępującą utratą przytomności i jednocześnie utratą napięcia w mięśniach, czego skutkiem jest upadek. Są różne przyczyny omdleń. Jedną z najczęstszych jest nagłe obniżenie się ciśnienia, którego powodem bywają upały – warto więc na ten problem zwrócić uwagę przy okazji nadchodzących słonecznych dni.

Omdlenia występują w każdym wieku, choć zdecydowanie częściej zdarzają się osobom starszym. Najprawdopodobniej aż 40% ludzi doświadczyło w swoim życiu przynajmniej jeden raz omdlenia.

Przyczyny

Przyczyny są różne, dzielą się w zależności od źródła problemu w naszym organizmie.

Omdlenia odruchowe wazowagonalne – są to najczęstsze przypadki omdleń. Są związane z nieprawidłową częstością bicia serca oraz ciśnieniem tętniczym. Mogą zostać wyzwolone na skutek silnych emocji, długotrwałego stania np. w upale lub źle wentylowanym pomieszczeniu, zdarzają się przy szybkim wstaniu z łózka.

Omdlenia związane z niedociśnieniem – pojawiające się m.in. przy cukrzycy, amyloidozie, uszkodzeniach rdzenia kręgowego, w chorobie Parkinsona, a także na skutek niedociśnienia polekowego związanego z alkoholem, przyjęciem antydepresantów czy diuretyków.

Omdlenia kardiogenne – związane z zaburzeniami serca, niedokrwieniem mięśnia sercowego, zbyt szybkim (tachykardia) lub zbyt wolnym (bradykardia) biciem serca.

Warto pamiętać o tym, że utrata przytomności nie zawsze jest omdleniem, choć tak wygląda. Wymienić tu można zaburzenia metaboliczne, jak hipoglikemia (zbyt niski poziom cukru we krwi) padaczkę, katalepsję (nagły bezruch), zaburzenia psychogenne u osób z nerwicami, a także upadki związane z nagłą utratą napięcia mięśniowego.

Omdlenia tym się różnią od innych podobnych form nagłej utraty świadomości lub panowania nad ciałem, że są krótkotrwałe – 5 do 15 sekund, czasem nieco dłużej. Nawrót świadomości następuje bez żadnych konsekwencji neurologicznych. Po ustąpieniu objawów omdlenia zawsze należy sprawdzić, jak zachowuje się chory – jak mówi, jakie ma napięcie mięśniowe, czy jego tętno jest zbyt szybkie lub zbyt wolne. Przy podejrzeniu, że utrata świadomości jest czymś innym niż omdlenie, należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe i rozpocząć pierwszą pomoc (pozycja boczna ustalona, masaż serca, udrożnienie dróg oddechowych itd).

Leczenie

Leczenie omdleń typu wazowagonalnego to głównie unikanie sytuacji, w których mogą się pojawić, więc raczej jest to profilaktyka niż leczenie. Podczas długotrwałego stania należy często ruszać nogami, a dietę wzbogacić o większą ilość wody i soli. Jeśli dojdzie do omdlenia, należy chorego ułożyć tak, aby jego nogi leżały na wyższym poziomie niż głowa, np. na poduszce. W leczeniu farmakologicznym stosuje się propranolol, mineralokortykoidy lub metoprolol.

Leczenie omdleń kardiogennych zależy od wady układu krążenia, która jest ich przyczyną.